در دنیای دیجیتال امروز، هنوز دو فلومتر مکانیکی جایگاه محکمی دارند: توربینی و دندهای (Oval Gear). دلیلش ساده است — قیمت مناسب، دقت خوب و نیاز نداشتن به تنظیمات پیچیده. اما هر کدام برای سیال خاصی ساخته شدهاند و انتخاب اشتباه، خیلی سریع خودش را با سایش و خطا نشان میدهد.
توربینی: شمارش دور پره
سیال به پرههای یک روتور برخورد میکند و آن را میچرخاند؛ سرعت چرخش با دبی متناسب است و یک سنسور مغناطیسی، عبور هر پره را بهصورت پالس میشمارد. خروجی فرکانسی، اتصال به کانتر و PLC را بسیار ساده میکند و دقت در شرایط مناسب خیلی خوب است.
اما یک نکتهٔ کلیدی: عملکرد توربینی به ویسکوزیته حساس است. با بالا رفتن ویسکوزیته، اصطکاک بیشتر میشود و منحنی کالیبراسیون تغییر میکند — به همین دلیل توربینی برای مایعات تمیز و کمویسکوز مثل آب، حلال و سوخت سبک عالی است. نمونهها: فلومتر توربینی کوبولد DOT و برای دبیهای خیلی کم PEL-L.
دندهای: پیمانه کردن حجم
دو چرخدندهٔ بیضی داخل محفظه با فشار سیال میچرخند و در هر دور، حجم مشخص و ثابتی از سیال را بین دنده و بدنه «پیمانه» و منتقل میکنند. پس شمارش دورها یعنی شمارش مستقیم حجم — به همین دلیل به این خانواده جابهجایی مثبت (Positive Displacement) میگویند.
مزیت بزرگ اینجاست: چون سیال بین دندهها حبس و منتقل میشود، ویسکوزیتهٔ بالا نهتنها مشکل نیست، بلکه با کاهش نشتی داخلی دقت را بهتر میکند. برای روغن، رزین، چسب، ملاس و سوخت سنگین، دندهای انتخاب اول است: فلومتر دندهای کوبولد DON-H. مقالهٔ اختصاصی این نوع را هم قبلاً در فلومتر چرخدندهای OVAL GEAR چیست؟ نوشتهایم.
مقایسهٔ سریع
- سیال کمویسکوز و تمیز: توربینی — ارزانتر و پاسخ سریعتر.
- سیال ویسکوز: دندهای — بدون افت دقت.
- نیاز به لولهٔ مستقیم: توربینی نیاز دارد (حدود ۱۰ برابر قطر قبل)، دندهای تقریباً بینیاز است.
- افت فشار: دندهای بیشتر است، مخصوصاً در سیال غلیظ.
دشمن مشترک: ذرات جامد
هر دو نوع قطعهٔ متحرک دارند و ذرات جامد میتوانند یاتاقان توربین یا دندهها را ساییده و از کار بیندازند. نصب صافی (Strainer) قبل از فلومتر برای هر دو الزامی است. اگر سیال شما ذرات دارد یا دوغابی است، اصلاً سراغ این خانواده نروید و فلومتر مغناطیسی را انتخاب کنید. برای بخار و گاز هم فلومتر ورتکس پاسخ درست است.
گزینهٔ سومی هم هست که قطعهٔ متحرک ندارد: فلومتر التراسونیک کوبولد DUC برای مایعات تمیز، بدون افت فشار. برای مرور کل خانواده، راهنمای انتخاب فلومتر کوبولد را ببینید.
برای انتخاب مدل، نوع سیال، ویسکوزیته، دبی و قطر لوله را بفرستید: 021-88850346 و 021-88658508.
فلومتر چرخدندهای یا Oval Gear از خانوادهٔ فلومترهای جابهجایی مثبت (Positive Displacement) است. برخلاف فلومترهای سرعتی که سرعت سیال را میسنجند و بعد به دبی تبدیل میکنند، این نوع حجم را مستقیم پیمانه میکند — و همین باعث میشود دقیقترین گزینه برای سیالهای غلیظ باشد.
چطور کار میکند
داخل محفظه دو چرخدندهٔ بیضیشکل قرار دارد که با فشار سیال میچرخند. در هر دور چرخش، حجم مشخص و ثابتی از سیال بین دنده و دیوارهٔ محفظه گیر میافتد و به سمت خروجی منتقل میشود. پس تعداد دورها ضرب در آن حجم ثابت، دقیقاً برابر حجم عبوری است. یک سنسور مغناطیسی این چرخش را میشمارد و به پالس یا سیگنال آنالوگ تبدیل میکند.
چرا برای سیال غلیظ بهترین انتخاب است
در بیشتر فلومترها هرچه ویسکوزیته بالاتر برود دقت پایین میآید. در Oval Gear ماجرا برعکس است: سیال غلیظتر، نشتی داخلی بین دندهها و بدنه را کمتر میکند و دقت را بالا میبرد. به همین دلیل برای روغن، رزین، چسب، ملاس، شربت، پلیال و رنگ انتخاب استاندارد صنعت است.
مزیت دوم: به لولهٔ مستقیم قبل و بعد از خود نیازی ندارد. در فضاهای شلوغ که چند زانویی پشت سر هم است، این یعنی نصب بدون خطای اضافه.
کجا استفاده نکنید
- سیال حاوی ذرات جامد: دندهها قطعهٔ متحرک با لقی کم هستند؛ ذره باعث گیرکردن و سایش میشود. حتماً فیلتر (استرینر) قبل از فلومتر نصب کنید.
- آب و سیال بسیار رقیق با دقت بالا: نشتی داخلی زیاد میشود؛ در این حالت فلومتر مغناطیسی یا کوریولیس بهتر است.
- جایی که افت فشار مجاز نیست: این فلومتر ذاتاً افت فشار ایجاد میکند.
چه چیزهایی را هنگام سفارش مشخص کنید
- نوع سیال و ویسکوزیته در دمای کاری (نه دمای محیط)
- دبی حداقل و حداکثر — نسبت این دو (turndown) تعیینکنندهٔ سایز است
- فشار و دمای کاری
- جنس بدنه و دندهها: استیل ۳۱۶، آلومینیوم یا PPS بسته به سازگاری با سیال
- خروجی مورد نیاز: پالس، ۴ تا ۲۰ میلیآمپر، یا نمایشگر محلی با توتالایزر
- اتصال پروسس و گواهی ضدانفجار در صورت نیاز
محصولات مرتبط در فن کنترل
- فلومتر دندهای کوبولد DON-H — نسخهٔ فشار بالا برای مایعات کم و پرویسکوز
- فلومتر توربینی کوبولد DOT — جایگزین ارزانتر برای مایعات رقیق و تمیز
- فلومتر التراسونیک کوبولد DUC — بدون قطعهٔ متحرک و بدون افت فشار
- فلومتر جرمی کوریولیس میکروموشن CMF100M — وقتی به اندازهگیری جرمی و چگالی نیاز دارید
برای انتخاب سایز، ویسکوزیته و دبی کاریتان را برای ما بفرستید: 021-88850346 و 021-88658508.
یکی دیگر از معجزات فضایی شرکت آلمانی Kobold برای مشتریان OEM.
فلومتر مدل DOE با بدنه تمام استیل ضدزنگ (استنلس استیل) و قابلیت محاسبه دما برای اندازه گیری میزان مصرف سوخت، دارای خروجی های متفاوت پالس می باشد که می تواند به طور مثال برای اندازه گیری فلوی پالسی خروجی از پمپ های پریستالتیک ( یا پمپ غلتکی) مورد استفاده قرار گیرد.
فلومتر DOE می تواند فلوی سیالات با ویسکوزیته های مختلف تا 1000 cP را با دقت 1٪ +/- اندازه گیری کند.
