شیر برقی (سلنوئید ولو) چیست؟ راهنمای انتخاب تا نمونهٔ ضدانفجار

شیر برقی (سلنوئید ولو) مرز بین دنیای کنترل و دنیای سیال است: یک فرمان الکتریکی ساده، مسیر هوا، آب، گاز یا روغن را باز و بسته می‌کند. انتخابش هم ساده به نظر می‌رسد — تا وقتی که با سؤال‌های واقعی روبه‌رو شوید: چند راهه؟ NC یا NO؟ مستقیم یا پایلوتی؟ و در سایت‌های نفت و گاز: ضدانفجار هست یا نه؟

اصل کار در دو جمله

وقتی بوبین برق‌دار می‌شود، میدان مغناطیسی هستهٔ فلزی (پلانجر) را بالا می‌کشد و مسیر باز می‌شود؛ با قطع برق، فنر پلانجر را برمی‌گرداند. در نوع NC (بی‌برقی بسته) که رایج‌ترین است، قطع برق یعنی قطع جریان سیال — منطق ایمن برای اکثر کاربردها؛ نوع NO برعکس عمل می‌کند.

مستقیم یا پایلوتی؟

شیر مستقیم (Direct Acting) نیروی باز شدن را کاملاً از مغناطیس می‌گیرد و از فشار صفر کار می‌کند، اما در سایزهای کوچک. شیر پایلوتی از فشار خود خط برای باز کردن دیافراگم اصلی کمک می‌گیرد؛ سایزهای بزرگ‌تر را با بوبین کوچک ممکن می‌کند ولی به حداقل اختلاف فشار نیاز دارد — اشتباه رایج: نصب شیر پایلوتی روی خطی با فشار خیلی کم، که هرگز کامل باز نمی‌شود.

۲/۲، ۳/۲ یا ۵/۲ راهه؟

• ۲/۲ راهه: دو پورت، قطع و وصل سادهٔ سیال.
• ۳/۲ راهه: سه پورت — برای عملگرهای تک‌کاره (Single Acting) که باید هوای پشتشان تخلیه شود؛ نمونهٔ موجود ما: شیر برقی ۳/۲ راههٔ ضدانفجار مکسیل YZ13AA1H1BS.
• ۵/۲ راهه: برای سیلندرهای دوکاره (Double Acting). اگر فرق تک‌کاره و دوکاره را می‌خواهید، قبلاً در درس‌های ابزاردقیقی — بخش ۲ توضیح داده‌ایم.

منطقهٔ انفجاری؟ بوبین معمولی ممنوع

در Zone 1 و 2 (پالایشگاه، پتروشیمی، رنگ‌کاری) بوبین باید گواهی ضدانفجار داشته باشد. مکسیل سری ICO3S با محفظهٔ Ex d دقیقاً برای همین ساخته شده و در خطوط قطع اضطراری (ESD) و کنترل ولوهای پنوماتیک سایت‌های نفتی استفاده می‌شود.

دو همراه همیشگی در مدار پنوماتیک

اگر شیر برقی، ولو را فقط باز و بسته می‌کند، پوزیشنر ولو زیمنس همان کاری را می‌کند که برای کنترل پیوسته لازم دارید: با سیگنال 4-20mA، ولو را دقیقاً در درصد باز شدن دلخواه نگه می‌دارد. و هر دوی این‌ها هوای تمیز و تنظیم‌شده می‌خواهند — کار فیلتر رگلاتور SMC مدل IW215-02 همین است: حذف ذرات و رطوبت و تثبیت فشار هوای ابزار دقیق.

چک‌لیست خرید

1. سیال و جنس سیل: NBR برای هوا و روغن، EPDM برای آب داغ و بخار سبک، FKM (وایتون) برای حلال‌ها و دمای بالاتر.
2. ولتاژ و نوع بوبین: 24VDC یا 220VAC؟ دیوتی دائم (ED 100%) اگر شیر мدت طولانی برق‌دار می‌ماند.
3. سایز و رزوه: G یا NPT — این دو را قاطی نکنید؛ تفاوتشان را در درس‌های ابزاردقیقی — بخش ۱ نوشته‌ایم.
4. فشار کاری و حداقل اختلاف فشار (برای پایلوتی).
5. NC یا NO بر اساس وضعیت ایمن فرایند در قطع برق.

برای استعلام، نوع سیال، فشار، ولتاژ و سایز اتصال را بفرستید: 021-88850346 و 021-88658508.