وقتی کسی میگوید «آنالایزر اکسیژن میخواهم»، اولین سؤال ما همیشه یکی است: اکسیژن حلشده در آب یا اکسیژن موجود در گاز داغ دودکش؟ این دو، با اینکه هر دو «اکسیژن» میسنجند، از نظر فناوری، قیمت و نصب هیچ شباهتی به هم ندارند و جای یکدیگر را نمیگیرند.
اکسیژن محلول (DO): حیات در آب
در تصفیهٔ فاضلاب، حوض هوادهی قلب فرایند بیولوژیکی است: باکتریها برای تجزیهٔ آلودگی به اکسیژن نیاز دارند. اگر DO کم باشد فرایند میخوابد و اگر زیاد باشد، برق بلوئرها بیهوده هدر میرود — و هزینهٔ برق هوادهی معمولاً بزرگترین بخش هزینهٔ عملیاتی تصفیهخانه است. یک لوپ کنترل DO درست، مستقیماً پول برمیگرداند.
سنسورهای امروزی از دو نسلاند: قدیمیها غشایی-الکتروشیمیایی (نیازمند تعویض دورهای غشا و الکترولیت) و نسل جدید نوری (اپتیکال) که با تابش نور به یک لایهٔ فلورسنت کار میکنند، الکترولیت ندارند و نگهداریشان بسیار کمتر است. نمونههای موجود در فن کنترل: سنسور اکسیژن محلول نوری اندرس هاوزر Oxymax COS61D و آنالایزر اکسیژن محلول یوکوگاوا DO202G.
اکسیژن گاز دودکش: پول سوختی که میسوزانید
در بویلر، کوره و ریفرمر، درصد اکسیژن باقیمانده در گاز خروجی مستقیماً میگوید احتراق چقدر بهینه است. هوای اضافی زیاد یعنی گرم کردن هوای بیمصرف و فرستادنش به هوا (اتلاف سوخت)، و هوای اضافی کم یعنی سوخت نسوخته، دوده و مونوکسید کربن. نگه داشتن اکسیژن در باند بهینه (معمولاً چند درصد) میتواند چند درصد در مصرف سوخت صرفهجویی کند.
فناوری استاندارد اینجا سل زیرکونیاست: سرامیک زیرکونیوم در دمای حدود ۷۰۰ درجه بین اکسیژن گاز فرایند و هوای مرجع، ولتاژی تولید میکند که تابع نسبت این دو است. مزیت بزرگش نصب درجا (In-Situ) است — پروب مستقیم داخل دودکش میرود، پس تأخیر نمونهبرداری و مشکل چگالش وجود ندارد. نمونهٔ موجود: آنالایزر اکسیژن یوکوگاوا OX400 با سنسور زیرکونیوم.
نکات نگهداری که فراموش میشوند
- کالیبراسیون DO ساده است: نقطهٔ اشباع در هوا (۱۰۰٪) و در صورت نیاز نقطهٔ صفر با محلول سولفیت سدیم. سنسور نوری معمولاً فقط یک نقطه لازم دارد.
- DO بهشدت تابع دما و فشار جو است؛ جبران خودکار دما باید فعال باشد وگرنه عدد در تابستان و زمستان قابل مقایسه نیست.
- پروب زیرکونیا فیلتر میخواهد: در دودکشهای پرغبار، فیلتر سرامیکی نوک پروب را مرتب چک کنید؛ گرفتگی، پاسخ را کند و عدد را غیرواقعی میکند.
- هوای مرجع تمیز: اگر هوای مرجع پروب زیرکونیا آلوده یا مرطوب باشد، کل مبنای اندازهگیری جابهجا میشود.
اکسیژن، کنار بقیهٔ پارامترها
در اکثر تصفیهخانهها این سه پارامتر با هم پایش میشوند: pH، هدایت الکتریکی و اکسیژن محلول. آنالایزرهای دوکاناله مثل روزمونت 1056 اجازه میدهند دو تا از اینها را با یک دستگاه بخوانید و هزینهٔ تابلو و کابلکشی را کم کنید.
برای انتخاب درست، بگویید اکسیژن را در چه سیالی و در چه دمایی میخواهید اندازه بگیرید: 021-88850346 و 021-88658508.
