آبی، نارنجی، قرمز و خاکستری در مسیر کابل‌های ابزار دقیق به چشم می‌آیند؛ رنگ‌هایی که پیدا کردن یک مسیر را آسان‌تر می‌کنند، اما ممکن است باعث یک تصمیم اشتباه هم بشوند. آیا هر کابل آبی برای محیط مستعد انفجار مناسب است؟ آیا نارنجی بودن یعنی FOUNDATION Fieldbus با حفاظت Ex؟ آیا روکش قرمز، مقاومت کابل در برابر آتش را ثابت می‌کند؟ پاسخ این پرسش‌ها از روی رنگ به‌تنهایی مشخص نمی‌شود.
در تعمیرات و خرید، رنگ را سرنخ اولیه بدانید. هویت کابل از کنار هم گذاشتن نوشته روکش، کد سازنده، دیتاشیت و مدارک پروژه به دست می‌آید. یک قاعده رنگی می‌تواند در یک خانواده محصول یا یک سایت معتبر باشد، اما به همه کارخانه‌ها تعمیم داده نشود. این راهنما کمک می‌کند چهار رنگ رایج را دقیق‌تر بخوانیم و هنگام تعویض یا استعلام، اطلاعات لازم را از قلم نیندازیم.
اول مشخص کنید کدام بخش رنگی است
روکش بیرونی کابل، عایق رشته‌ها، حلقه شماره سیم و بدنه ترمینال، چهار موضوع جدا هستند. در این مقاله، بیشتر مثال‌ها درباره روکش بیرونی‌اند. یک کابل ممکن است روکش آبی داشته باشد، ولی رشته‌های داخلی آن با رنگ یا شماره دیگری شناسایی شوند. رنگ سرسیم نیز جای شماره ترمینال و نقشه اتصال را نمی‌گیرد.
هنگام گزارش بازدید بنویسید «روکش بیرونی کابل ورودی جعبه اتصال آبی است»، نه اینکه فقط بگویید «سیم آبی». همراه عکس کلی مسیر، یک تصویر خوانا از نوشته روکش و برچسب دو سر کابل بگیرید. همین دقت، ابهام میان تیم برق، ابزار دقیق و خرید را کم می‌کند و اجازه می‌دهد مشاهده ظاهری با مدرک درست مقایسه شود.
آبی روشن؛ نشانه مدار IS، نه همه انواع Ex
در راهنمای Pepperl+Fuchs آمده است که مدارهای ذاتاً ایمن باید شناسایی شوند و اگر رنگ پوشش یا روکش، روش شناسایی باشد، رنگ مورد استفاده آبی روشن است. پس عبارت دقیق، «آبی روشن برای شناسایی مدار ذاتاً ایمن در چارچوب الزامات مربوط» است. گفتن «همه کابل‌های ضدانفجار آبی هستند» دامنه این قاعده را اشتباه گسترش می‌دهد. راهنمای حفاظت ذاتی Pepperl+Fuchs، بخش الزامات نصب.
IS مخفف Intrinsic Safety و حفاظت ذاتی یکی از روش‌های حفاظت در برابر انفجار است؛ Ex نام یک رنگ یا یک پروتکل ارتباطی نیست. رنگ آبی به‌خودی‌خود انرژی مدار را محدود نمی‌کند. تأیید مدار به مشخصات تجهیزات، مدارک حفاظت و طراحی اتصال وابسته است. بنابراین مشاهده کابل آبی، شروع بررسی مدارک IS است و مجوز اتصال هر تجهیز به آن نیست.
در پرونده تعمیرات، وضعیت حفاظت را از پلاک و مدارک تجهیز ثبت کنید و آن را کنار شماره حلقه بگذارید. اگر اطلاعات قدیمی و نصب واقعی اختلاف دارند، همان اختلاف باید برای بررسی مسئول فنی مشخص شود. تغییر رنگ یا اضافه کردن یک برچسب، اختلاف طراحی را حل نمی‌کند.
کابل نارنجی FF؛ نمونه واقعی داریم، قانون همگانی نداریم
نارنجی در بعضی خانواده‌های کابل FOUNDATION Fieldbus دیده می‌شود، اما نمی‌توان آن را معادل «FF با حفاظت Ex» دانست. نمونه روشن، جدول رسمی ABB است: کابل‌های NFC080-NO، NFC150-NO و NFC250-NO روکش نارنجی دارند؛ نسخه‌های NFC080-EX، NFC150-EX و NFC250-EX در همان جدول با روکش آبی و عبارت IS معرفی شده‌اند. این تفاوت، نسبت دادن همگانی نارنجی به FF Ex را رد می‌کند. جدول کابل‌های FOUNDATION Fieldbus شرکت ABB.
نمونه دیگر در کاتالوگ HELUKABEL آمده است: مدل Foundation Fieldbus Basic با شماره 803354 نارنجی است، درحالی‌که مدل Type A زره‌دار با شماره 801192 زرد معرفی شده است. همین دو محصول نشان می‌دهند حتی نام مشترک شبکه هم الزاماً رنگ یکسانی ایجاد نمی‌کند. کاتالوگ کابل‌های باس HELUKABEL، بخش اتوماسیون فرایندی.
برای انتخاب FF، ابتدا کد دقیق کابل و کاربرد تعیین‌شده را بخواهید. مشخصات الکتریکی، ساختار شیلد، شرایط نصب و الزامات حفاظت مدار باید با طراحی سگمنت تطبیق داده شوند. عبارت «همان کابل نارنجی قبلی» برای سفارش کافی نیست؛ به‌ویژه وقتی سازنده یا نوع نصب تغییر می‌کند.
قرمز اعلام حریق؛ با اثبات عملکرد در آتش فرق دارد
Nexans در معرفی کابل ALERT برای سیستم‌های اعلام حریق توضیح می‌دهد که روکش قرمز به شناسایی کابل پس از نصب کمک می‌کند. این یک کاربرد مستند برای قرمز است؛ از آن نمی‌توان نتیجه گرفت که تمام مدارهای تشخیص حریق و گاز، یا F&G، در همه پروژه‌ها باید کابل قرمز داشته باشند. معرفی کابل ALERT شرکت Nexans.
رنگ، نتیجه آزمون نیست. در محصولات مقاوم در برابر حریق Eland، نسخه‌های قرمز و سفید وجود دارند و استانداردها و رده‌های عملکرد جداگانه معرفی شده‌اند. محدود کردن گسترش شعله با حفظ یکپارچگی مدار هنگام آتش‌سوزی، دو خواسته متفاوت است. هنگام استعلام، نام آزمون، رده و شرایط عملکرد مورد نیاز پروژه را مشخص کنید؛ عبارت کلی «کابل نسوز قرمز» پاسخ فنی روشنی نمی‌دهد. مشخصات کابل‌های Standard و Enhanced شرکت Eland.
خاکستری FF؛ مرجع همان محصول و همان پروژه است
اگر در یک واحد صنعتی، کابل خاکستری به شبکه FF اختصاص داده شده باشد، این مشاهده درباره همان نصب اطلاعات می‌دهد. برای تبدیل آن به قاعده، باید سند مشخصی مانند راهنمای رنگ پروژه یا دیتاشیت همان کد کابل وجود داشته باشد. بدون این مدرک، جمله «خاکستری یعنی FF» قابل اتکا نیست.
برای خاکستری بودن نیز دلیل تاریخی یا فنی حدس نزنید. در گزارش بنویسید رنگ چه بوده، کدام شناسه روی کابل دیده شده و کدام مدرک آن را به سگمنت مربوط متصل می‌کند. اگر رنگ نصب با مدارک اختلاف دارد، دو موضوع را جدا بررسی کنید: آیا مشخصات کابل مناسب است و آیا شناسایی آن مطابق ضابطه پروژه انجام شده؟ پاسخ مثبت به یکی، دیگری را خودکار تأیید نمی‌کند.
جدول سریع؛ از رنگ چه برداشتی مجاز است؟
| رنگ روکش | برداشت مستند یا مشروط | مدرک تکمیلی |
|---|---|---|
| آبی روشن | شناسایی IS، وقتی رنگ روش شناسایی است | مدارک حفاظت و نقشه مدار |
| نارنجی | رنگ بعضی کابل‌های FF؛ در نمونه ABB نسخه NO | کد کامل و دیتاشیت سازنده |
| قرمز | شناسایی اعلام حریق در نمونه Nexans؛ سایر کاربردها تابع سند | مشخصات پروژه و الزامات آزمون |
| خاکستری | کاربرد وابسته به محصول یا قرارداد رنگ پروژه | فهرست کابل‌ها و راهنمای شناسایی |
نوشته روکش را چطور به مدرک تبدیل کنیم؟
نام سازنده، نام خانواده، شماره محصول، تعداد زوج یا رشته، سطح مقطع و نشانه‌های چاپ‌شده را عیناً ثبت کنید. همه این موارد روی هر کابل چاپ نمی‌شوند؛ هرچه خواناست بنویسید و بخش نامعلوم را خالی بگذارید. حدس زدن یک حرف محوشده ممکن است شما را به دیتاشیت محصول دیگری برساند. عکس واضح را کنار متن تایپ‌شده نگه دارید.
سپس کد را در دیتاشیت همان سازنده پیدا کنید. توضیح فروشنده درباره یک خانواده مشابه، جای سند کد سفارش را نمی‌گیرد. مشخص کنید فایل دریافتی مربوط به چه نسخه‌ای است و برای کدام قلم استعلام استفاده شده است. اگر تأمین‌کننده محصول جایگزین پیشنهاد می‌کند، اختلاف‌ها را به‌صورت مکتوب دریافت کنید تا مقایسه فقط بر پایه رنگ و قطر ظاهری نباشد.
در مدارک پروژه، Cable Schedule یا فهرست کابل‌ها باید ارتباط میان شناسه کابل، مبدأ، مقصد و نوع آن را روشن کند. نقشه حلقه و ترمینال‌ها این ارتباط را کامل می‌کنند. رنگی که در عکس دیده می‌شود زمانی ارزش بیشتری دارد که بتوان آن را به یک ردیف مشخص در این مدارک وصل کرد.
در تعمیرات، از شناسایی شروع کنید
۱. محدوده کار و شناسه مسیر را ثبت کنید
پیش از تصمیم به تعویض، معلوم کنید مشکل مربوط به یک تجهیز، یک شاخه یا چند مسیر مشترک است. شماره حلقه، جعبه اتصال و شناسه کابل را یادداشت کنید. رنگ مشابه دو کابل، دلیل مشترک بودن مقصد آن‌ها نیست. تطبیق دو سر مسیر باید با مدارک و روش شناسایی مصوب سایت انجام شود.
۲. وضعیت موجود را با سند مقایسه کنید
پلاک تجهیز، نوشته روکش و شماره ترمینال‌ها را کنار نقشه بگذارید. اگر کابل در بخشی از مسیر عوض شده یا یک اتصال میانی دارد، آن بخش را نیز ثبت کنید. عکس تنها از ورودی تابلو ممکن است تفاوت کابل در ادامه مسیر را نشان ندهد. هر مغایرت را با محل دقیق گزارش کنید تا بررسی بعدی قابل تکرار باشد.
۳. تعویض را با معیار فنی تحویل دهید
پس از تأیید کابل جایگزین و اجرای کار طبق روش سایت، نتیجه آزمون‌ها و بررسی عملکرد را ثبت کنید. نوع آزمون و حدود پذیرش باید متناسب با مدار و تجهیزات متصل تعیین شوند؛ این مقاله دستور اعمال ولتاژ آزمون به مدار نیست. گزارش خوب، شناسه کابل جدید، مدارک تأیید، نتیجه بررسی و اصلاح نقشه را به هم متصل می‌کند.
برای خرید، یک درخواست روشن بنویسید
استعلام را با کاربرد شروع کنید: کابل برای یک حلقه ابزار دقیق، سگمنت FF یا مدار اعلام حریق لازم است؟ سپس شماره نقشه، شناسه کابل و کد محصول مورد تأیید را اضافه کنید. طول، تعداد رشته یا زوج، سطح مقطع، نوع شیلد و نیاز به زره را جداگانه مشخص کنید. اگر بعضی مشخصات هنوز تعیین نشده‌اند، آن‌ها را به‌عنوان پرسش فنی بنویسید.
شرایط نصب نیز باید روشن باشد: داخل یا بیرون ساختمان، نصب ثابت یا حرکت، محدوده دما و شرایط محیطی مورد انتظار. رنگ خواسته‌شده را در کنار این مشخصات بیاورید و مرجع آن را ذکر کنید. برای مدار دارای الزامات حریق یا حفاظت انفجاری، مدارک مورد نیاز را از مسئول طراحی بگیرید و در درخواست خرید قابل ردیابی کنید.
از تأمین‌کننده بخواهید کد کامل پیشنهادی، دیتاشیت و جدول انطباق با درخواست را ارائه کند. هنگام تحویل، کد روی بسته‌بندی و چاپ کابل را با سفارش مقایسه کنید. اگر محصول جایگزین دریافت شده، تأیید فنی آن باید پیش از مصرف موجود باشد. مناسب بودن یک کابل برای سفارش قبلی، به معنی تأیید آن برای همه سفارش‌های بعدی نیست.
برای تحویل شیفت، چه چیزی باقی بماند؟
یک پرونده کوتاه و کامل از چند عکس پراکنده مفیدتر است. در برگه کار، شناسه مسیر و شماره مدرک مرجع را بنویسید، تصویر نوشته روکش را پیوست کنید و مشخص کنید کدام مشخصات تأیید شده‌اند. اگر پاسخ تأمین‌کننده هنوز در انتظار بررسی است، آن را صریح ثبت کنید؛ عبارت «کابل مشابه بود» وضعیت تأیید را روشن نمی‌کند.
پس از پایان کار، نقشه مطابق اجرا باید با وضعیت واقعی هماهنگ شود. برچسب دو سر کابل، شماره رشته‌ها و ردیف فهرست کابل‌ها را در همین تحویل بررسی کنید. اگر در مسیر از دو نوع کابل استفاده شده، محل تغییر و شناسه هر بخش باید معلوم باشد. هدف این است که همکار شیفت بعد بتواند بدون تکیه بر حافظه افراد، مسیر و دلیل انتخاب را پیدا کند. چنین سابقه‌ای در خرید مجدد نیز کاربرد دارد؛ درخواست بعدی از روی مشخصات تأییدشده نوشته می‌شود و وابسته به تشخیص رنگ از یک عکس قدیمی نمی‌ماند.
یک مثال از اختلافی که رنگ حل نمی‌کند
فرض کنید برای تعمیر یک سگمنت، درخواست «کابل FF نارنجی» صادر شده و انبار حلقه‌ای نارنجی با سازنده متفاوت تحویل می‌دهد. هنوز نمی‌دانیم این قلم جایگزین مناسبی است. گروه فنی ابتدا کد چاپ‌شده را می‌خواند، دیتاشیت را می‌گیرد و آن را با مشخصات کابل مصوب مقایسه می‌کند. وضعیت حفاظت مدار نیز از مدارک سگمنت بررسی می‌شود.
ممکن است محصول پیشنهادی از نظر فنی قابل قبول باشد، اما شناسایی آن با قرارداد رنگ پروژه سازگار نباشد؛ یا برعکس، رنگ درست باشد و مشخصات کابل تطبیق نداشته باشد. تصمیم باید هر دو موضوع را پاسخ دهد. ثبت این تصمیم در پرونده کار، از تکرار همان ابهام در شیفت بعد جلوگیری می‌کند.
مطالعه مرتبط و انتخاب تجهیز
برای شناخت کاربرد شبکه، راهنمای FOUNDATION Fieldbus، تفاوت با HART و انتخاب تجهیز را بخوانید. صفحه ترانسمیتر دمای Rosemount 644 با ارتباط FOUNDATION Fieldbus نیز نمونه‌ای مرتبط برای بررسی تجهیز این شبکه است. برای استعلام، کد کامل سفارش، نوع ارتباط و تأییدیه‌های مورد نیاز همان پروژه را مشخص کنید؛ نام خانواده محصول به‌تنهایی وضعیت حفاظت هر سفارش را تعیین نمی‌کند.
رنگ بنفش و تفاوت شبکه‌های دیگر نیز در مقاله کابل PROFIBUS، تفاوت DP و PA و عیب‌یابی بررسی شده است. هنگام بررسی هر شبکه، پروتکل تجهیز و مشخصات کابل را مستقل از رنگ تطبیق دهید.
پرسش‌های پرتکرار
آیا با دیدن آبی بودن کابل می‌توان IS بودن مدار را تأیید کرد؟
خیر. رنگ، نشانه شناسایی است و باید با مدارک حفاظت و نصب واقعی تطبیق داشته باشد. از آن برای پیدا کردن پرونده درست شروع کنید.
آیا کابل قرمز حتماً در آتش کار می‌کند؟
خیر. عملکرد مورد نیاز باید با استاندارد، رده آزمون و مدارک همان محصول تأیید شود. رنگ به‌تنهایی مدت یا شرایط حفظ عملکرد را نشان نمی‌دهد.
اگر رنگ کابل با نقشه فرق داشت چه کنیم؟
شناسه، کد سازنده و محل مغایرت را ثبت کنید و موضوع را به مسئول فنی پروژه ارجاع دهید. تا تعیین تکلیف، شباهت رنگ یا یک یادداشت قدیمی را مبنای تأیید جایگزینی قرار ندهید.
